ARPA ÜRETİCİLİĞİ

GIRIŞ

            Arpa, ülkemizde tarla ürünleri arasında ekiliş alanı bakımından buğdaydan sonra gelen üründür. Buğday gibi ülkemizin tüm bölgelerinde yetiştirilmektedir. Birim alandan alınan ürün miktarı bakımından buğdaya göre daha avantajlı bir üründür.

            Ülkemizde üretilen arpanın  tamamına yakını yurtiçinde tüketilmektedir. Tüketimin yaklaşık %90’lık kısmı  hayvan beslemede (gerek karma yemde katkı maddesi olarak, gerekse doğrudan kaba yem olarak) kullanılmaktadır.

            Arpa, buğday gibi uzun yıllardan beri Devlet Destekleme Alım kapsamında olup, fiyatı Bakanlar Kurulu tarafından belirlenmekte olup TMO tarafından alınmaktaydı.1999 Aralık tarihinde IMF ile yapılan Stand By Anlaşması ve 2001 yılında AB uyum çalışmaları kapsamında hazırlanmış olan Ulusal Program kapsamında tarımda yeniden yapılanma ve reform çalışmalarında farklı bir döneme girilmiş olup, tahıl üretim ve ticaret politikalarının yeniden düzenlenmektedir.

            1994   yıllından itibaren fiyat desteği şeklinde desteklenen ürün ( Hububat, şekerpancarı ve tütün) kapsamında yer alan buğday için,2001/2002 döneminde fiyat müdahalesi olmayıp, buğday tarım borsalarında işlem görecektir.

            Arpa üretimi, 1999 yılında 7.7 milyon ton,2000 yılında ise 8 milyon ton 2001 yılında ise 7.5 milyon ton olmuştur.

            Ülkemizde arpa tarımı, büyük ölçüde  kuru  koşullarda yapıldığı için verim düşük ve dolayısıyla  arpa üreticisinin geliri de diğer ürün üreticilerine göre daha azdır. Ülkemizde özellikle son yıllarda buğday üretimine büyük çapta zarar veren kımıl ve süne zararından dolayı  üreticilerimizin bir çoğu buğday üretiminden vazgeçerek arpa üretmektedirler. 

            GATT, Gümrük Birliği Anlaşmaları ve alınan bir takım ekonomik kararlardan sonra tarımsal destekleme politikalarına bir takım yenilikler getirilmiş olup, destekleme alım kapsamına alınan ürün sayısı sınırlandırılmış ve 1994 yılından itibaren sadece Hububat,Şekerpancarı ve tütün fiyat yoluyla desteklenmiştir. Hububatın insan ve hayvan beslenmesinde zorunlu gıda maddesi olması  ve tüketiminin çok fazla olması bu ürün grubunun belli bir süre daha desteklenmesini gerekli kılmaktadır.

            Getirilen yeni uygulamalardan bazıları şunlardır; TMO tarafından  1993/94, döneminden başlayarak,  Emanet Usulü Alım Uygulaması (Makbuz Senedi veya Umumi Mağazacılık) yapılmış ve  TMO siloları kiraya vermiştir.  Ürünlerin serbest piyasada değer fiyatından satılmasını sağlamak ve rekabeti artırarak daha kaliteli ürün elde edilmesini teşvik etmek için Ürün Borsalarının geliştirilmesine çalışılmış ve TMO bu uygulamanın başarılı olmasını sağlamak amacıyla borsalarda alımlar yapmıştır.

1. DÜNYA ARPA ÜRETİM  VE TÜKETİM DURUMU                

1.1. Dünya Arpa Üretimi

            Tablo 1 de dünya  Arpa üretimi  ve  önemli üretici ülkeler verilmiştir. Dünya arpa üretiminde çok büyük dalgalanmalar olmamakla birlikte 1997 yılında üretim 154 milyon ton civarındaki üretim miktarı sonraki yıllarda düşerek, 2000 yılında yaklaşık 134 milyon ton, 2001 yılında ise 139 milyon ton civarında gerçekleşmiştir.Dünya arpa üretiminde sırasıyla AB sonra Rusya ve Kanada önemli ülkelerdir.

TABLO:1  DÜNYA ARPA ÜRETIMI (Milyon Ton)

 INTERNATIONAL GRAINS COUNCIL(GRAIN MARKET REPORT )

1.2. Dünya Arpa Tüketimi

Tablo 2 de yıllar itibariyle dünya arpa tüketimi ve önemli tüketici ülkeler verilmiştir. dünya Arpa tüketiminin yaklaşık % 31 ini  AB   oluşturmaktadır.      

TABLO 2. DÜNYA ARPA TÜKETIMI VE BAŞLICA TÜKETICI ÜLKELER  (Milyon  Ton)

USDA FAS GRAİN WORLD MARKETS AND TRADE       

2. TÜRKİYE  ARPA ÜRETİMİ   

            Ülkemizde her bölgede  üretimi  yapılan  arpa,  tarla  ürünleri  içerisinde  ekiliş  alanı  ve  üretim  miktarı  bakımından  buğdaydan sonra ikinci   sırayı  almaktadır.

            Tablo 3 'de   yıllar   itibariyle arpa üretimi, ekim alanı ve verim miktarları verilmiştir.Arpa ekili alanlar ve verimlilikte son 10 yılda fazla bir değişim olmamıştır.

TABLO  3. ARPA    EKİM  ALANI,  ÜRETİMİ VE VERİMİ

 DEVLET ISTATISTIK ENSTITÜSÜ                                                           

            Arpa veriminde en önemli faktörlerden biri kuşkusuz yüksek vasıflı tohum kullanımıdır. Ülkemizdeki  arpa ekim alanları dikkate alındığında, yıllık tohumluk talebi  yaklaşık 700 bin ton civarındadır. Arpanın  kendine döllenen bir bitki olması nedeniyle tohumluğun 5 yılda bir değiştirilmesi gerekmektedir.Dolayısıyla yıllık sertifikalı tohum talebi 140 bin ton civarındadır. 2000 yılında 17 662 tonu kamu, (TIGEM’in kendi tohumluğu dahil) 2 553 tonu  özel sektör olmak üzere toplam 20 215 ton  arpa tohumluğu tedarik edilmiş olup, bunun 19 666 tonu  dağıtılmıştır.

            Tohumluk dağıtımının  istenilen seviyeye  ulaşması için ; üreticilerin sertifikalı tohumluk kullanımı konusunda  eğitilmesi gerekmektedir. Özel sektörün ağırlıklı faaliyet alanına giren sebze tohumluklarında olduğu gibi, hububat tohumluklarının da  her tarafta yaygın bir şekilde satışının yapılması gerekmektedir.

             Türkiye   arpa talebi Tablo  5  de  yıllar  itibariyle  arpa  talebi  verilmiştir. Yıllar itibarı ile Arpa üretimi talebi karşılayacak düzeyde olmuştur.

TABLO  5 : YILLAR   İTİBARIYLE  ARPA  TALEBİ